Back to Top

Symposium Aufgabe und Bedeutung einer Gemeinschaft der Geschöpfe im Anschluss an Laudato Si’

Op zaterdag 28 mei vond in Huize Wylerberg een internationaal symposium plaats rondom de betekenis van (onze omgang met) dieren tegen de achtergrond van het nieuwe denken rondom schepping en milieu zoals dit in de encycliek Laudato sí naar voren treedt. Dieren zijn immers ‘medebewoners van het huis’, zoals paus Franciscus dit noemt. De wijze waarop we met deze medebewoners omgaan, zegt iets over de wijze waarop we het globale huis inrichten. Met dit thema wordt een belangrijke maar vaak vergeten lijn uit de christelijke spiritualiteitstraditie opgenomen, die verder gaat dan alleen maar het Zonnelied van Franciscus. In deze traditie is vaak geworsteld met de rol van de dieren. Dit symposium wilde een stand van zaken in kaart brengen en uitdagingen formuleren voor een toekomstig onderzoeksproject. Met deze thematiek wilde het Titus Brandsma Instituut ook zijn naamgever voor het voetlicht brengen – want ook Titus Brandsma zelf heeft opmerkelijke reflecties over de betekenis van onze omgang met dieren nagelaten.

In het schitterende Huize Wylerberg te Beek-Ubbergen, te midden van het Nijmeegse heuvellandschap, kwamen internationaal gereputeerde specialisten bij elkaar om het thema te bediscussiëren. Omdat met name in Duitsland zeer veel over dit thema is nagedacht, werd besloten Duits als voertaal van dit symposium te gebruiken.

In haar indrukwekkende openingslezing liet dr. Kirstin Zeyer (Titus Brandsma Instituut) zien hoe de wijze waarop de thematiek van de dieren in Laudato sí past in een veel oudere traditie, die al te graag vergeten wordt. Opmerkelijk daarbij is ook de rol van iemand als Titus Brandsma die zeker in zijn tijd verrassende opmerkingen maakte over de dieren als medeschepselen. Al blijft het met name in de katholieke traditie vaak een moeizaam thema. In een verder verleden moet ook aan iemand als Cusanus gedacht worden die met name in zijn behandeling van het antropomorfisme achtenswaardige argumenten geeft voor het ernstig nemen van dieren. Met name kan deze vergeten denktraditie een belangrijke kritische kanttekening zetten bij het thans heersende naturalisme in de behandeling van ecologische vraagstukken.

Al even intens was de lezing van dr. Heike Baranzke (Universiteit Wuppertal) over de theologische inzet van de vraag naar dieren. Baranzke schetste een omvattende intellectuele geschiedenis van de omgang met dieren in de christelijke traditie, en pleitte voor een kritisch-constructieve omgang met deze traditie. Dieren zijn medeschepselen, maar men moet ook de verschillen niet uit het oog verliezen – juist deze verschillen kunnen uitgangspunt vormen voor een kritisch denken waarin we op evenwichtige wijze met dieren kunnen omgaan. Interessant was daarbij haar toespitsing op hedendaagse begrafenispraktijken van dieren.

In een derde voordracht ging prof. Hans-Werner Ingensiep (Universiteit Essen/Duisburg) in op de geschiedenis van onze beeldvorming van mensapen vanaf de 16de eeuw. Deze indrukwekkende geschiedenis liep langs de grens tussen mens en dier en liet ook zien hoe aan deze grens ook racistische theorieën een voedingsbodem probeerden te zoeken. Op schitterende wijze liet Ingensiep zien hoe in deze beeldvorming van mensapen iets zichtbaar wordt van een moderne antropologie. Ook in deze lezing stond een kritische beschouwing van voorbarig holistische zienswijzen voorop.

Dr. Matthias Laarmann, geassocieerd onderzoeker van het Titus Brandsma Instituut, behandelde enkele leerdichten van een Jezuïetische geleerde uit het einde van de 17de en begin van de 18de eeuw, Jacques Vanière sJ. Spannend was het hoe Vanière zich in deze leerdichten uiteenzet met de automatentheorie van René Descartes. De wijze waarop in deze tekst over dieren wordt gesproken, geeft te denken over onze eigen antropologie en met name onze omgang met het lichaam. Iedere toegang tot een spiritualiteit die plaats geeft aan dieren moet zich met deze problematiek uiteenzetten, aldus Laarmann.

Tot slot sprak dr. David Bartosch (Heidelberg en Peking) vanuit een intercultureel perspectief. Met name de wijze waarop in China over dieren gesproken wordt, gaf een verrassend perspectief. Ook Bartosch pleitte – net zoals paus Franciscus – voor een nieuwe denkwijze, die weliswaar ruimte geeft aan het holisme, maar ook vanuit concrete verhoudingen kan denken.

Dit symposium vormt zeker de opmaakt voor verdere projecten rondom dit thema.

Inigo Bocken

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

…..

Tierethik

Klikken op het plaatje opent de folder