Back to Top

Spiritualiteit en moderniteit

(projectleider: Marc De Kesel)

 

Deze projectlijn doet onderzoek naar de relatie tussen mystiek en moderniteit. ‘Moderniteit’ staat hier voor de manier waarop de mens zichzelf en zijn plaats in de wereld is gaan verstaan sinds de 17de eeuw. Sinds die eeuw gaat hij niet meer spontaan uit van zijn verbondenheid met God, maar verhoudt hij zich tot de werkelijkheid vanuit zijn eigen vrije zelf. Het is de tijd van het vrije (cartesiaanse) subject en, wat in het verlengde daarvan ligt, van de vrije ondernemer. Sprititualiteit en mystiek hebben bijgedragen tot het vormen van dit moderne zelfverstaan. En ook wanneer de moderniteit zich eenmaal heeft gesetteld, zijn zij daarbinnen een specifieke plaats en functie gaan bekleden.

Studie van de 14de– en 15de-eeuwse spirituele beweging die de geschiedenis is ingegaan als de ‘Devotio Moderna’ (Moderne Devotie) is een eerste facet van deze onderzoekslijn. We werken hierin onder meer aan een wetenschappelijke tekstuitgave van het oeuvre van Geert Grote (1340-1384), de grondlegger van de Devotio Moderna. Daarbij aansluitend wordt verder onderzoek opgezet naar de invloed van de 15de-eeuwse filosoof/theoloog Cusanus op  de Devotio Moderna. Ook de diversiteit inzake mystiek en ascese binnen de verschillende spirituele scholen die in de moderniteit opgang maken, wordt in het dader van deze onderzoekslijn bestudeerd.

Een ander speerpunt in deze onderzoekslijn is de studie van de vroegmoderne spiritualiteit (17de eeuw), meer specifiek de Franse Spiritualité (van François de Sales tot François de Fénelon) en de invloed daarvan op de spiritualiteit van de twintigste eeuw (op onder meer auteurs zo divers als de christelijke mystiek van de niet-gedoopte Simone Weil en de atheologische mystiek van Georges Bataille).

Daarbij sluit nog een ander speerpunt aan, met name een studie naar de impact van de mystieke en spirituele traditie op recente moderniteitstheorieën. Onderdeel daarvan vormt de studie van de relatie tussen psychoanalyse en mystiek, waarbij auteurs als Sigmund Freud, Jacques Lacan en Michel de Certeau toonaangevend zijn.