Home » Onderzoek » Grondslagenonderzoek » Moderne Devotie

Moderne Devotie

De Moderne Devotie is een van de meest invloedrijke spirituele initiatieven uit de Nederlandse geschiedenis. Deze religieuze hervormingsbeweging ontstond rond 1375 in de IJsselstreek, en verspreidde zich al snel over heel Noordwest-Europa. De bloeitijd valt in de vijftiende eeuw.

Vernieuwing gemeenschapsleven
De Moderne Devotie (Devotio Moderna) ontstond doordat mensen niet tevreden waren met hun situatie door misstanden onder de geestelijkheid en in de kerkelijke leiding. De Moderne Devotie stond voor een vernieuwing van het christelijke gemeenschapsleven en is te zien als een hervormingsbeweging binnen de Kerk en maatschappij. Persoonlijke levensheiliging en praktische levenswijsheid vormden het streven. De initiatiefnemers bestonden uit geestelijken en leken. Ze leefden in gemeenschap van tafel en goederen zonder een formele kloostergelofte af te leggen.

Het is lastig om te spreken van de Moderne Devotie: we hebben immers met een beweging te maken, die uiteindelijk drie samenlevingsvormen of ‘takken’ omvatte met ieder hun eigen karakter en kenmerken:

  • de Zusters en Broeders van het Gemene Leven, die geen geloften aflegden;
  • de reguliere kanunniken en kanunnikessen, verenigd in het Kapittel van Windesheim (die de Regel van Augustinus volgden);
  • en de tertiarissen en tertianen, verenigd in het Kapittel van Utrecht (die de derde regel van Franciscus volgden).

Belangrijkste vertegenwoordigers
De belangrijkste vertegenwoordigers van de Moderne Devotie zijn Geert Grote (1340-1384), de stichter van de beweging, Thomas van Kempen, de schrijver van de Navolging van Christus, wereldwijd het meest verkochte boek na de Bijbel, en Gerard Zerbolt van Zutphen (1367-1398), schrijver van enkele invloedrijke gidsen op de geestelijke weg. Lees meer over de werken van Geert Grote, de kritische editie in zeven delen die het Titus Brandsma Instituut verzorgt.

Titus Brandsma Instituut en Moderne Devotie
Het Titus Brandsma Instituut doet vanaf de stichting in 1968 onderzoek naar de Moderne Devotie; dit onderzoek wordt verricht door Rudolf van Dijk ( † 2015), Charles Caspers en Rijcklof Hofman.

Belangrijke publicaties:

  • Anna Dlabačová en Rijcklof Hofman (red.), De Moderne Devotie. Spiritualiteit en cultuur vanaf de late Middeleeuwen, Zwolle: Wbooks, 2018, 272 pp.
  • Rijcklof Hofman, ‘The recipient(s) of Geert Grote’s Letters 15, 27 and 85’, in: Ons Geestelijk Erf  88 (2017), 124-149.
  • Gerardi Magni Opera Omnia, Pars ii.2. Scripta contra simoniam et proprietarios, cura et studio Rijcklof Hofman et Marinus van den Berg, Corpus Christianorum, Continuatio Mediaeualis  235A, Turnhout, 2016, 525 pp.
  • Charles Caspers, Een bovenaardse vrouw. Zes eeuwen verering van Luduina van Schiedam, Hilversum: Verloren, 2014, 168 pp.
  • Charles Caspers, Geert Grote und sein Ruf als Malleus haereticorum. In: Archa verbi, 15 (2018) 78-96.
  • Charles Caspers, ‘Joy and Sorrow. The Meaning of the Blood of Christ in the Late Middle Ages’. in: C. Santing & J. Touber (Eds.), Blood, Symbol, Liquid.
  • Charles Caspers, The Sacrament of the Eucharist and the Conversion of Geert Grote. In: Hanns Peter Neuheuser et al. (ed.), Diligens scrutator sacri eloquii. Beiträge zur Exegese- und Theologiegeschichte des Mittelalters, Münster 2016, 523-536.
  • Representations and Interpretations of Blood in the Late Middle Ages and Early Modern Period, Leuven/Parijs (Peeters) 2012, 37-60.
  • Rudolf van Dijk, Twaalf kapittels over ontstaan, bloei en doorwerking van de Moderne Devotie, Hilversum: Verloren, 2012.
  • Gerardi Magni Opera Omnia, Pars ii.1. Sermo ad clerum Traiectensem de focaristis – Opera minora contra focaristas, cura et studio Rijcklof Hofman (Corpus Christianorum, Continuatio Mediaeualis, 235), Turnhout: Brepols, 2011, 653 pp.